Hvað er POTS?

POTS er heilkenni sem er tengist truflun í starfsemi ósjálfráða taugakerfinins (e. dysautonomia). Einkennandi fyrir POTS eru réttstöðubundin einkenni, það er einkenni sem koma fram eða versna þegar einstaklingur er í uppréttri stöðu, til dæmis þegar staðið er. POTS getur einnig fylgt fjöldi annara einkenna sem eru ekki tengd líkamsstöðu.

POTS stendur fyrir Postural Orthostatic Tachycardia Syndrome.

Postural vísar til stöðu líkamans

Orthostatic vísar til uppréttrar stöðu

Tachycardia þýðir hraðtaktur (hraður hjartsláttur)

Syndrome þýðir heilkenni eða safn einkenna sem koma fram saman

Á íslensku hefur POTS meðal annars verið kallað Stöðubundið hraðtaktsheilkenni.

Einkenni

Einkenni POTS geta verið fjölbreytt og mismunandi milli einstaklinga. Algeng einkenni eru meðal annars:

svimi
hraður hjartsláttur eða hjartsláttarónot
heilaþoka
langvarandi þreyta
meltingartruflanir
álags- og áreitisóþol
yfirlið eða yfirliðstilfinning
svefntruflanir
höfuðverkur
ógleði
einbeitingarerfiðleikar
mæði
sjóntruflanir
dofi eða óþægindi í útlimum

Sjá nánar um einkenni hér

Greining

Greining á POTS fer fram hjá lækni en greining byggir á samspili einkenna, hjartsláttabreytinga og útilokunar annarra mögulegra orsaka. Við mat er skoðað hvernig hjartsláttur og blóðþrýstingur breytast þegar einstaklingur fer úr liggjandi í upprétta stöðu.

Hjá fullorðnum er miðað við að hjartsláttur aukist um að minnsta kosti 30 slög á mínútu innan við 10 mínútna frá því að staðið er upp.

Hjá einstaklingum 19 ára og yngri er miðað við aukningu um að minnsta kosti 40 slög á mínútu.

Til greiningar þurfa einkenni einnig að hafa verið til staðar í að minnsta kosti þrjá mánuði. Jafnframt þarf að meta hvort aðrar skýringar geti legið að baki einkennum.

Sjá nánar um greiningu hér

Hvað veldur POTS?

Ekki er þekkt ein ákveðin orsök fyrir POTS. Líklegt er að mismunandi lífeðlisfræðilegir þættir geti átt þátt í heilkenninu en orsök eða kveikjan sé ekki sú sama hjá öllum. Hjá sumum virðist POTS koma fram í kjölfar ákveðins atviks, t.d. Við upphaf veirusýkinga, áfalla, höfuðhöggs og meðgöngu.
POTS getur einnig komið fram samhliða öðrum sjúkdómum en meðal fylgisjúkdóma eru mígreni, ME, IBS og Ehler-Danlos heilkenni.

Meðferð

Meðferð við POTS miðar fyrst og fremst að því að draga úr einkennum og auka virkni í daglegu lífi. Meðferð við POTS er einstaklingsbundin og getur falist í bæði meðferð án lyfja og lyfjameðferð.

Helstu meðferðarúrræði:

Aukin vökvainntaka
Aukin saltneysla
Þrýstingsfatnaður
Regluleg og stigvaxandi hreyfing
Sjúkraþjálfun
Lyfjameðferð

Sjá nánar um lyfjameðferð hér

Athugið: Við erum enn að vinna að þessu efni. Markmiðið er að hafa upplýsingarnar eins réttar og gagnlegar og mögulegt er, en á meðan vinnan stendur yfir geta komið fyrir villur eða ónákvæmni. Efnið verður uppfært og leiðrétt eftir því sem nýjar og betri upplýsingar liggja fyrir.